De nieuwe kaapstander in Molen de Hoop

De nieuwe kaapstander in Molen de Hoop

Mijn oude “Dikke van dale ” (Groot woordenboek der Nederlandse taal ) zegt over het woord kaapstander: Windas waarvan de spil Loodrecht op het onderstel of de voetstukken staat: Men heeft vaste en vervoerbare(vliegende) kaapstanders: De eerste vind men op schepen(gangspil) en ook op sluismuren en kaaien…Als u wel eens goed naar oude zeilschepen (of de plaatjes daarvan) kijkt ziet u dat de omschrijving van toepassing is op de oude Oostindievaarders, maar ook op de moderne schepen, immers de ankerlier kent een verticale as en een in het hoorizontale vlak liggend kettingwiel.

De  oude vissersschepen van de Zuiderzee, botters met name, hadden ook een ankerlier, maar dan in de vorm van een horizontale kaapstander. Deze lag helemaal voor op het dek, vaak tussen twee ( hulp)spanten  en werd bediend middels (losse) spaken, die bij het indraaien van het anker steeds uit de kop moesten worden getrokken en in een volgend gat worden gestoken..

De bovenstaande uitleg kan worden aangevuld met molens: In de molen De Hoop zit ook zo’n horizontale kaapstander, die is gebouwd, of zo u wilt, omgebouwd tot steenkraan.

Bij de restauratie van de molen in de jaren negentig van de vorige eeuw hebben we deze kaapstander we zien zitten en we hebben ook rustig laten zitten. Dit jaar echter hebben we het plan opgevat om ook dit deel van de molen in oude staat te herstellen. Dat zal nog een hele klus worden: De kaapstander zelf, feitelijk niet veel meer dan een ronde as met aan ieder eind een rond ophangpunt, moet misschien wel helemaal worden nagemaakt, net zoals de spaken en de ophangpunten. Maar wat zeker zoveel werk zal kosten is de verbinding tussen kaapstander en de te lichten maalstenen. Daar zullen een stel zware ophangpunten voor moeten komen die het gewicht van de steen kunnen dragen. Daaraan worden dus drie-en vierloper blokken (katrollen) opgehangen en vervolgens zullen er nog vele meters kabeltouw moeten worden ingeschoren.

Behalve de restauratie van de kaapstander, zullen er ook nog andere verbeteringen c.q. aanpassingen en vernieuwingen moeten worden uitgevoerd in-en aan molen De Hoop.

Wanneer de kaapstander in bedrijfsveilige toestand is gerestaureerd moet het ook zo zijn dat de steenspillen met ronsels veilig en met het nodige bedieningsgemak naar de graanzolder kunnen worden gehesen, teneinde op de maalstoel de stenen te kunnen hijsen, te keren om ze daarna te kunnen billen (scherpen) voor een volgende maalperiode.

Dat bedieningsgemak houdt bijvoorbeeld in dat dat op eenvoudige wijze, via luiken, de  steenspillen bereikbaar zijn om ze te kunnen hijsen. Niet direct nodig voor het hiervoor beschrevene, maar wel voor het stevig in verband houden van de achtkant constructie, zullen er ook nog een enkele korbelen worden vernieuwd en een aantal worden opgeknapt.

Deze operatie is nodig omdat er nog houtworm actief is in de molen, die onder andere, genoemde korbelen nagenoeg hebben opgepeuzeld.

Korbelen zijn stukken hout die de verbinding vormen tussen de achtkant stijlen en de binten in het achtkant.

Eer dat voornoemde klussen gereed zijn is de winter al een eind onderweg, zoniet al voorbij, en hebben we een elfsteden schaatsfeest gevierd, maar daarvoor geef ik niet persoonlijk een garantie af.

Zou zomaar kunnen dat we daar in de eerste editie van Molenpost 2013 op terug komen. Alvast de beste wensen voor 2013.