Vervanging wiekenkruis in een stroomversnelling.
Het kaalhalen van het wiekenkruis op 12 mei, het steken van de roeden op 1 juni en de oplevering van het wiekenkruis op 10 juni volgen elkaar bij molen De Hoop in Den Oever snel op. Aan het eind van de middag op 10 juni, nadat de molenaars de zeilen weer hadden voorgehangen, kon de molen weer los en zijn draai weer vinden. Na ruim 2,5 jaar planning, voorbereiding, fondsenwerving en uitvoering was het eindelijk zover. Iets waar de molenaars en vrijwilligers trots op kunnen zijn.
De voorbereiding
Daarmee is een belangrijke mijlpaal bij de vervanging van het wiekenkruis bereikt, die eind 2023 begon. Toen werd besloten om het wiekenkruis preventief te gaan vervangen vanwege het ontstaan van kleine roestgaatjes. Wat volgde was een proces van offertes opvragen en het afwegen daarvan. Begin 2024 viel de keuze op molenmaker Saendijck uit Zaandam, die ook naar tevredenheid in 2019 het wiekenkruis van De Onderneming had vervangen.
Vervolgens kon het verzamelen van de benodigde gelden starten; de geraamde kosten bedroegen ongeveer een ton. Het voorjaar 2024 werd gebruikt om fondsen aan te schrijven en subsidies aan te vragen. Daarna volgde de crowdfunding onder de bevolking en bedrijven, en werden we blij verrast door twee spontane benefietconcerten “Muziek voor de Wiek – bis” en “Trien drooit deur”. De laatste toezeggingen van de provincie Noord-Holland en het Molenfonds van de vereniging De Hollandsche Molen kwamen af in december 2025. Daarmee was de volledige financiering rond en kon de definitieve opdracht aan de molenmaker gegeven worden.
Begin 2026 werden de 17 meter stalen roeden door de firma Vaags uit Aalten in elkaar gelast en vervolgens naar het terrein van de molenmaker in Zaandam getransporteerd. Daar werd al het houtwerk voorbereid en gepast in de roeden. Voor het transport richting molen werd het houtwerk weer verwijderd, anders zou de wiek tijdens het rijden van de oplegger zijn gewaaid.
Een kale bedoeling
Op dinsdag 12 mei hebben de molenaars en vrijwilligers het houtwerk uit het wiekenkruis van molen De Hoop in Den Oever gehaald. Na op de Nationale Molendag op 9 mei zijn laatste rondjes te hebben gedraaid, werd het tijd op de voorbereidingen te treffen voor de vervanging van het hele wiekenkruis op 1 juni. Na bijna 50 jaar dienst gedaan te hebben, vertonen de stalen balken – de roeden waaraan het houtwerk is bevestigd – tekenen van verval; in de stalen balken begonnen de eerste kleine roestgaten te verschijnen. Het was duidelijk dat de roeden het einde van hun levensduur begonnen te naderen.
Na eerst de zeilen en de uitneembare borden uit de wieken gehaald te hebben, werd begonnen met het loshalen van alle wiggetjes waarmee de heklatten in de roeden vastzaten. En dat zijn er nogal wat vier wieken met elk 20 heklatten, die per heklat met 4 of 6 wiggen vastgekegd en afgespijkerd waren; ofwel bijna 400 stuks. Daarna werden de heklatten doorgezaagd en het hekwerk in delen naar beneden gehaald met een lang touw om het vrij te houden van het riet van de molenromp.
Op de grond werd hard gewerkt om het hekwerk en de andere houten delen van de wieken verder uit elkaar te halen, zodat het kon worden afgevoerd. Dat betekende ook dat uitstekende spijkers en schroeven krom geslagen moeten worden om te voorkomen dat de mensen daar op zouden trappen of zich zouden bezeren tijdens het afvoeren van het hout. Hout dat kon worden hergebruikt, werd apart gelegd.
De volgende dag, woensdag 13 mei, werd het houtwerk afgevoerd. Het deel dat nog bruikbaar was (veelal Red Cedar) werd naar onze houtstek bij molen De Onderneming gebracht. Daar slaan we hout en balken op die mogelijk bij verbouwingen in de toekomst van pas kunnen komen. Het overgebleven afvalhout werd opgehaald door één van onze vrijwilligers, die het of verwerkt of kan gebruiken voor zijn houtkachel.
Uithijsen oude en steken nieuwe roeden
Op maandag 1 juni was het zover en zijn de nieuwe roeden van molen De Hoop in Den Oever in de askop gestoken. Het was al vroeg rond molen De Hoop een drukte van belang. Om kwart over zeven werd de molen klaargemaakt en de straat rond de molen afgezet. Rond kwart voor acht arriveerde de levensgrote kraan van de firma Wonder uit Limmen. Bij die kraan viel ons molentje in het niet. Even daarna kwam de oplegger met de roeden aan, die de draai van de Molenstraat naar de verlengde Hofstraat maar net kon maken.
Inmiddels hadden de molenmakers de oude roeden losgemaakt en kon het uithijsen beginnen. Binnen de kortste keren lag de eerste op het molenerf. Na het roestbikken in de askop en het aanbrengen van menie werd een nieuwe roede geplaatst en vastgemaakt met wiggen. Daarna volgde tweede roede en was even over twaalven de hele hijsklus geklaard. In de komende weken werd het houtwerk in de roeden bevestigd worden.
De opbouw van het wiekenkruis
De dag na het uithijsen van de oude roeden werden deze door de molenaars in stukken gezaagd en afgevoerd naar de oud-ijzerhandelaar in Den Helder. Tegelijkertijd zijn de molenmakers van de firma Saendijck uit Zaandam hard in de weer geweest om het houtwerk in de wieken te monteren. Talloze nagels, spijkers en schroeven kwamen daaraan te pas. Dat betekende nog wat passen en meten. Bouten werden aangedraaid, wiggen vastgezet of afgespijkerd en her en der een lik verf gesmeerd. Steeds meer kreeg de molen zijn oude vorm terug. Uiteindelijk kon het laatste spitijzer – een borging voor de wiggen waarmee de stalen roeden in de askop vastzitten – in de ochtend van 10 juni worden geplaatst en vastgezet. Na een grondige ronde over het werk en controle of het wiekenkruis vrij bleef van het riet van de romp, kon de oplevering door de molenmaker plaatsvinden. De uitvoering van het project kon worden afgesloten. Wat nog rest is de financiële afhandeling en verantwoording naar de sponsorende fondsen.
Zeilen voorhangen en geef het een draai
Na de oplevering hebben de molenaar dezelfde middag de zeilen weer in het hekwerk gehangen. De eer was aan Chris van Meurs, die de zeilen aangebracht had, om daarna de vang te lichten. De eerste rondjes met het nieuwe wiekenkruis zijn alweer een feit. We hopen dat dit ge vlucht nu weer 50 jaar mee kan.
Vol trots konden het bestuur, de molenaars en de vrijwilligers van de vereniging terug op een periode van twee en een half jaar aan planning, fondsenwerving en voorbereiding en nu ook de daadwerkelijke vervanging . Dat alles heeft geleid tot een fonkelnieuw wiekenkruis dat door vele fondsen, overheidsinstellingen, de bevolking en bedrijven van Wieringen e.o. mogelijk is gemaakt. We zijn als vereniging erg blij met zoveel steun – groot en klein – voor het behoud van ons bijna 375 jaar oude molentje in het centrum van Den Oever
De vervanging van het wiekenkruis is terug te kijken op een tweetal YouTube-filmpjes:
- https://youtu.be/yVpsHx3VCfE?si=HgYi09aldjikEPsw (gemaakt door Martien de Graaf)
- https://youtu.be/GPR8dlXl-t8?si=rTC2RU14Z-vFfM6G (gemaakt door Peter Bergenhenegouwen)